มหัศจรรย์ผักพื้นบ้าน กินอาหารเป็นยา

มหัศจรรย์ผักพื้นบ้าน กินอาหารเป็นยา

มะม่วงหิมพานต์
ชื่อวิทยาศาสตร์ "Anacardirm occidentale Linn."
วงศ์ "ANACARDIACEAE"

ชื่อสามัญ Cashew Nut Tree
ชื่อพื้นเมือง ยกร่อง(ใต้) กะแตแก(มาลายู,นราธิวาส) กายี(ตรัง) ตำหยาว ท้ายล่อ กาหยี ม่วงล่อ หัวครก กะแตแหล กาจู กาหยู ส้มม่วงชูหน่าย(ใต้) นายอ(มาลายู-ยะลา) มะม่วงกาสอ(อุตรดิตถ์) มะม่วงกุลา มะม่วงสังกา มะม่วงสิงหน มะม่วงหยอด(ภาคเหนือ) มะม่วงทูนหน่วย ส้มม่วงทุนหน่วย(สุราฎร์ธานี) มะม่วงยางหุย (ระนอง) มะม่วงไม่รู้หาว
มะม่วงสิโห ม่วงหิมพานต์ (เงิ้ยวแม่ฮ่องสอน) ยาโหย ยามักม่วงหิมพานต์ (อุดรธานี-อีสาน)

ลักษณะทางพฤกษศาตร์
มะม่วงหิมพานต์เป็นต้นไม้ตระกูลเดียวกับมะม่วง จำแนกตามสีของผลมี 2 พันธุ์คือ ผลสุกสีเหลืองจัด และผลสุกสีแดงคล้ำ มะม่วงหิมพานต์เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบสูง 6-12 เมตร มีกิ่งก้านเป็นพุ่มแผ่โดยรอบ เนื้อไม้เป็นไม้เนื้ออ่อน มียางสีเหลืองและเหนียวใสเปลือกต้นสีน้ำตาลใบเป็นใบเดี่ยว สีเขียวเข้ม หนา ออกใบแบบสลับใบรูปร่างรูปไข่กลับ ปลายใบมนป้านและฐานใบแหลม กว้าง 6-11 ซม. ยาว 7.5-19 ซม. ดอกออกเป็นช่อตามปลายกิ่ง มีกลิ่นอ่อนๆ กลีบดอกมี 5 กลีบ สีขาว ยาวครึ่งนิ้ว ดอกมีเกสรตัวเมีย และเกสรตัวผู้ในดอกเดียวกัน เมื่อดอกบานจะกลายเป็นสีชมพู ส่วนของฐานรองดอกจะเจริญค่อยๆ กลายเป็นผลโดยจะขยายใหญ่พองโตคล้ายกับผลชมพู่ เรียกกันว่า ผลปลอม เมื่อสุกกลายเป็นสีเหลือง หรือสีแดงคล้ำ มีรสเปรี้ยวอมหวานนิ่มและมีกลิ่นหอมผลปลอมชาวบ้านทั่วไปเรียกว่าเต้า(cashewapple)ส่วนปลายสุดของผลปลอมเป็นส่วนของดอก ที่ได้รับการผสมเกสรแล้วเจริญเป็นผลจริงชนบ้านเรียกว่าเมล็ดหรือลูกใน หรือหัวใน(nut)รูปร่างคล้ายไตระยะแรกสีม่วงแล้วกลายเป็นสีเขียวอ่อนนุ่มเมื่อโตเต็มที่ลดขนาดลงเล็กน้อยแก่จัดจะแข็ง เปลี่ยนเป็นสีเทาส่วนนี้เป็นเมล็ดมะม่วงหิมพานต์ที่เป็นสินค้าออกสำคัญของภาคใต้

การปลูก
มะม่วงหิมพานต์เป็นพืชปลูกง่ายปลูกในที่กลางแจ้ง ทนต่อแสงแดดได้ดี ขึ้นได้ในดินทุกชนิด การขยายพันธุ์ทำได้ 2 วิธี คือการเพาะเมล็ด และการตอนกิ่ง

ประโยชน์ทางยา
ราก สรรพคุณแก้โรคท้องร่วงและเป็นยาฝาดสมาน

ใบ สรรพคุณเป็นยาสมานลำไส้บรรเทาอาการท้องร่วง ใบแก่ใช้บดใส่แผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวก และใบสดนำมาเผาไฟ สูดดมควันเพื่อรักษาอาการ ไอ เจ็บคอ

เมล็ด สรรพคุณแก้กลากเกลื้อน โรคผิวหนัง ทำให้เนื้อชา ยาง ช่วยกัดทำลายเนื้อที่เป็นตุ่ม ไต ตาปลา โรคเท้าแตก และแก้เลือดออกตามไรฟัน

สารสกัดจากส่วนในของเปลือกต้น (การวิจัยในประเทศบราซิล) สารสกัดจากส่วนเหนือดินของต้นมะม่วงหิมพานต์(การวิจัยในประเทศอินเดีย) พบว่าสามารถลดระดับน้ำตาลในเลือดได้

ประโยชน์ทางอาหาร
ส่วนที่เป็นผัก/ฤดูกาล ยอดอ่อนใบอ่อนใช้รับประทานเป็นผลและเมล็ดนำมาปรุงอาหารได้ ยอดและใบอ่อนในช่วงฤดูฝน การปรุงอาหาร ชาวใต้รับประทานยอดอ่อนและใบอ่อนสดเป็น"ผักเหนาะ" ร่วมกับน้ำพริก แกงเผ็ดขนมจีนน้ำยาเช่นเดียวกับชาวอิสานที่นำยอดอ่อนและใบอ่อนสดรับประทานกับลาบก้อยป่นปลาและน้ำพริกส่วนเมล็ดนิยมทำให้สุกก่อนโดยการเผาไฟหรือคั่ว นำไปผัดหรือยำร่วมกับอาหารอื่น หรือรับประทานเป็นของว่าง

ยอด ใบ มีรสฝาด สรรพคุณ สมานลำไส้ บรรเทาอาการท้องร่วง

ข้อควรระวัง ยางจากผลมีพิษ ควรใช้อย่างระมัดระวัง